چکیده
حق بر سلامت، یکی از حقوق بنیادین بشری است و منشأ تکالیف اشخاص خصوصی و دولت­ها در نظام­های حقوقی داخلی و بین­المللِ حقوق بشر قرار دارد. بهره­گیری از حق بهداشت و سلامت عمومی به ارتقای سطح سلامت در جامعه و در نتیجه، ارتقاء شاخص توسعه­ کمک خواهد کرد. در نظام­های حقوقی پذیرفته شده­است که وصف آگاهی شامل علم به عناصر ذیل است: ماهیت تصمیم گیری، روش­های درمانی جایگزین روش پیشنهادی، خطرات و مزایای درمان پیشنهادی و عوارض احتمالی هر یک از روش­های درمانی. آگاهی مستلزم آن است که پزشک به بیمار اطلاعاتی در رابطه با نوع بیماری، ماهیت، روش درمان پیشنهادی، روش­های جایگزین موجود، خطرات و مزایای فرایند درمان، طول مدت درمان، هزینه­­های درمان و عوارض احتمالی آن به بیمار ارائه کند. در فوریت­های پزشکی، امکان آگاه­سازی بیماری و یا شاید نماینده قانونی بیمار (همراه وی، اولیای وی) از تمام یا بعضی از این موارد جزئیِ مصداق آگاهیِ بایسته وجود نداشته ­باشد؛ که در این صورت باید استانداردهای قانونی برای مداخلات پزشکیِ اورژانسی در نظام حقوق سلامت ایران طراحی شود؛ امری که به­ویژه در مورد بیماران روانی تاکنون مفقود بوده­ است. این مقاله، جستاری در راستای حل چالش­هایی در حوزه رضایت و برائت بیماران، خصوصاً با لحاظ پیچیدگی­های کسب رضایت و برائت از مشمولانِ «آیین­نامه اجرایی نحوه نگهداری و درمان مجانین» (مصوب 1398) است.